Voor de opkomende conferentie van xs4all genaamd Fear it? Fix it! (FIFI) op 27 en 28 november ben ik gevraagd om mee te denken over het programma en te bloggen. Vandaag heb ik eindelijk(!) mijn eerste stuk afgeleverd over open source en web 2.0 oftwel software als een dienst. Ik ben benieuwd naar de reacties.

Je kan het gehele stuk hier lezen of hier op mijn eigen blog.

Steeds vaker is de software die je gebruikt een onderdeel van je browser. Webapplicaties zoals bijvoorbeeld Google’s Gmail of Google Docs vervangen voor steeds meer mensen en organisaties de bekende desktop applicaties.

Het heeft natuurlijk ook wel wat: er hoeft geen software te worden geïnstalleerd of te worden onderhouden, samenwerken gaat makkelijker en zelfs backups zijn geregeld door die vriendelijke externe partij die vaak nog de dienst geheel gratis ter beschikking stelt. Deze terugkeer naar de mainframes van de vorige eeuw -waarbij sterk gecentraliseerde systemen de toegang boden tot data en software- onder de noemer Web 2.0 roept vele vragen op rondom gebruikers autonomie, auteursrecht, privacy, veiligheid en (software) vrijheid.

Inmiddels zijn er enkele initiatieven¹ ontstaan die zich met deze vragen bezighouden.

Zoals de groep autonomo.us met leden zoals Mike Linksvayer (Creative Commons) en Benjamin Mako Hill (MIT/FSF) die Free Software en Free Data als uitgangspunt nemen voor het behouden van de vrijheid van de gebruikers. Op 16 maart 2008 kwamen zij bijeen naar aanleiding van deze toename in ‘software als dienst’ -zoals web 2.0 ook omschreven kan worden- om de impact daarvan te bespreken op free/open source software, de vrijheid van gebruikers en hoe de de ontwikkelaars van deze diensten hier een positieve of negatieve rol in kunnen spelen.

Uit deze bijeenkomst is de declaratie van Franklin Street voortgekomen waarin autonomo.us suggesties doet voor zowel ontwikkelaars van software diensten, aanbieders van software diensten en gebruikers.

Het is eigenlijk vreemd dat er nog niet eerder een soortgelijk intiatief vanuit de Free Software gemeenschap is voortgekomen. De toename van software als dienst is namelijk, een van de weinige onderdelen waar binnen het ‘voor-wat-hoort-wat’ principe van de GPL licentie (bewust) geen rekening mee is gehouden. Dit staat bekend als de ‘software as a service loophole’ (SaaS). De broncode van software gelicenseerd onder een GPL licentie dient tezamen met de software te worden verspreid. Dit geldt echter alleen als de software verder wordt distribueert. Het aanbieden van die software als dienst is geen distributie en dus hoeft de broncode niet te worden vrijgegeven. Dit maakt het dus mogelijk om onder het ‘virale’ aspect van de GPL uit te komen. Het is dus niet helemaal onverwacht dat juist vanuit deze hoek met een kritisch blik naar de vele webapplicaties wordt gekeken en de suggestie wordt gedaan om gebruik te maken van de tot op heden nog niet zo populaire GNU Affero General Public License (GPL). Deze laatste licentie tracht het ‘software as a service’ gat te dichten, door de verplichting op te nemen dat de broncode beschikbaar dient te zijn ook al wordt de software ‘slechts’ via een netwerk gebruikt.

Maar wat is nu het belang van vrije, open source software in de context van software als dienst?

De suggesties die door de mensen van autonomo.us worden voorgesteld bevatten tussen de regels door het antwoord op deze vraag en beantwoorden tevens een deel van de eerder opgeworpen vragen rondom privacy, veiligheid, autonomie en vrijheid.

Ontwikkelaars zouden gebruik moeten maken van de GNU Affero GPL licentie om hun software te licenseren, zodat gebruikers de mogelijkheid hebben om de broncode te onderzoeken of om hun eigen dienst op te zetten. Op deze manier kunnen gebruikers bijvoorbeeld vaststellen of de software veilig is of een dienst zelfstandig opzetten en besturen. De software en data opslag zou decentraal en gedistribueerd opgezet moeten worden om daarmee controle terug te geven aan de gebruikers.

Aanbieders van software als dienst zouden vrije software moeten inzetten en wijzigingen moeten delen met de gemeenschap. Gebruikers dienen eigen data en creaties in zowel in juridisch als in technisch opzicht makkelijk mee kunnen nemen en buiten een specifieke dienst kunnen blijven gebruiken. Op deze manier behoudt de gebruiker zijn vrijheid en autonomie en is niet afhankelijk van slechts een specifieke partij. Daarnaast zou data welke toegankelijk is voor alle gebruikers onder onder de voorwaarden van ‘Free Cultural Works‘ of ‘Open Knowledge‘ moeten worden vrijgegeven.

Of deze suggesties ook daadwerkelijk ter harte worden genomen valt nog maar te bezien, maar dat het tijd is voor een discussie omtrent software als een dienst (web 2.0) en vrije open source software mag duidelijk zijn. Een aanzet hiervoor is in ieder geval gedaan door de heren van autonomo.us met hun declaratie en eerste voorbeeld is er ook al: Identi.ca, een sterk in populariteit groeiende vrije, open source microblogging applicatie a la Twitter.

De Creative Commons Naamsvermelding 3.0 Nederland Licentie is van toepassing op dit werk. Het voldoet om de als naamsvermelding Björn Wijers en de de url www.burobjorn.nl op te nemen bij hergebruik van dit werk.

¹Zie bijvoorbeeld ook: http://www.dataportability.org/ en http://code.google.com/p/diso/